Nghiên cứu khoa học: Bôi hà thủ ô đỏ giúp mọc tóc dày hơn và tăng sắc tố đen, ngăn tóc bạc sớm

Tên tiếng Anh: Hair Growth Promotion Activity and Its Mechanism of Polygonum multiflorum

Nơi xuất bản: Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine (eCAM)

Số xuất bản: Vol. 2015, Article ID 517901

Ngày xuất bản: 30/07/2015

Mã định danh tài liệu DOI: 10.1155/2015/517901

Link tài liệu: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4534627

---

Tóc đen, dày và bóng khỏe từ lâu được xem là biểu hiện của sức khỏe tốt, trong khi rụng tóc và tóc bạc sớm lại là nỗi lo của rất nhiều người, đặc biệt ở độ tuổi trung niên. Hà thủ ô đỏ (Polygonum multiflorum) là dược liệu cổ truyền phương Đông được ghi nhận từ hàng nghìn năm trước với công dụng “bổ tinh huyết, đen tóc, kéo dài tuổi thọ”. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine đã kiểm chứng một cách hệ thống hiệu quả kích thích mọc tóc và cơ chế tác động của hà thủ ô đỏ (PMR) và hà thủ ô đỏ đã chế biến (PMRP), khi dùng đường uống lẫn đường thoa ngoài da, trên cùng một mô hình thực nghiệm.

---

Nghiên cứu được thực hiện trên 88 con chuột nhắt C57BL/6J đực, 6 tuần tuổi, được cạo lông ở một vùng lưng cố định (khoảng 10 cm²). Đây là mô hình thực nghiệm tiền lâm sàng (in vivo trên động vật), thường dùng để đánh giá bước đầu hiệu quả và cơ chế của dược liệu trước khi tiến hành thử nghiệm trên người. Chuột được phân ngẫu nhiên vào 11 nhóm (n = 8/nhóm), dùng hà thủ ô đỏ (PMR) hoặc hà thủ ô chế (PMRP) qua đường uống, đường thoa ngoài da, hoặc phối hợp cả hai đường dùng, ở nhiều mức liều khác nhau.

Sau khi cạo lông, các nhóm chuột được theo dõi liên tục trong 6 tuần. Nhóm nghiên cứu đánh giá hiệu quả mọc tóc dựa trên bốn chỉ số: chiều dài lông mọc lại, tỷ lệ diện tích da được lông che phủ, số lượng nang lông trên mô học, và màu sắc/hàm lượng sắc tố melanin của lông. Đồng thời, các yếu tố tăng trưởng và protein liên quan đến chu kỳ mọc tóc như FGF-7, Sonic Hedgehog (SHH), β-catenin, IGF-1 và HGF cũng được định lượng bằng kỹ thuật ELISA để tìm cơ chế tác động.

– Nhóm dùng đường uống: hà thủ ô đỏ (PMR) hoặc hà thủ ô chế (PMRP) ở 3 mức liều thấp/trung bình/cao (0,2925 – 1,17 g/kg thể trọng)

– Nhóm dùng đường thoa ngoài da: PMR hoặc PMRP thoa trực tiếp lên vùng da đã cạo lông, liều 0,585 g/kg

– Nhóm phối hợp cả uống và thoa cùng lúc, đối chiếu với nhóm chứng dùng nước muối sinh lý

Từ đó, nhóm nghiên cứu so sánh hiệu quả giữa hai đường dùng (uống và thoa ngoài da) trên cùng một dược liệu, nhằm xác định đường dùng nào phù hợp hơn cho từng dạng chế biến của hà thủ ô.

Kết quả cho thấy cả đường uống lẫn đường thoa ngoài da của hà thủ ô đỏ đều thúc đẩy mọc tóc rõ rệt, tốc độ mọc nhanh nhất ghi nhận trong tuần thứ 2-3, và cần khoảng 6 tuần để lông che phủ khoảng 90% vùng da đã cạo.

– Về mọc tóc: hà thủ ô chế (PMRP) dùng thoa ngoài da đạt tỷ lệ che phủ da khoảng 89,51%, gần tương đương nhóm dùng hà thủ ô đỏ (PMR) qua đường uống (96,5%). Đường uống với PMR cho hiệu quả mọc tóc mạnh nhất nói chung, nhưng khi thoa ngoài da thì PMRP lại cho hiệu quả tốt hơn PMR.

– Về sắc tố đen của tóc: các nhóm thoa ngoài da (cả PMR và PMRP) đều cho hàm lượng melanin cao hơn so với các nhóm cùng liều dùng đường uống, nghĩa là tóc mọc lên có màu sẫm/đen hơn khi dùng thoa tại chỗ so với uống.

– Về cơ chế tác động: hiệu quả mọc tóc của hà thủ ô đỏ đường uống liên quan chặt với sự gia tăng yếu tố tăng trưởng nguyên bào sợi FGF-7 (hệ số tương quan r = 0,897; p < 0,05), trong khi hiệu quả của hà thủ ô chế khi thoa ngoài da lại liên quan đến việc kích hoạt con đường Sonic Hedgehog (SHH) - con đường tín hiệu quan trọng giúp nang lông chuyển từ giai đoạn nghỉ (telogen) sang giai đoạn tăng trưởng (anagen).

– Mức độ an toàn: nghiên cứu không ghi nhận biến cố bất lợi nào ở các liều thử nghiệm (quy đổi theo liều khuyến cáo trong Dược điển Trung Quốc 2010). Tuy nhiên đây là dữ liệu trên mô hình chuột, cần thêm các thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định tính an toàn và hiệu quả tương ứng.

Nghiên cứu kết luận rằng cả hà thủ ô đỏ (PMR) dùng đường uống và hà thủ ô chế (PMRP) dùng thoa ngoài da đều có khả năng kích thích mọc tóc, đồng thời làm tăng sắc tố đen của tóc mọc lên. Nhóm nghiên cứu khuyến nghị nên duy trì sử dụng hà thủ ô liên tục tối thiểu 6 tuần để quan sát được hiệu quả rõ rệt trên việc phủ tóc. Đây là bằng chứng khoa học bước đầu góp phần lý giải cơ sở của việc dùng hà thủ ô đỏ – cả uống lẫn thoa ngoài da – trong hỗ trợ ngăn ngừa rụng tóc và tóc bạc sớm theo y học cổ truyền.

---

Theo nghiên cứu trên mô hình chuột nêu trên, thoa hà thủ ô chế (PMRP) ngoài da giúp tóc mọc che phủ khoảng 89,51% vùng da đã cạo sau 6 tuần và cho hàm lượng melanin (sắc tố đen) cao hơn so với cùng liều dùng đường uống. Đây là kết quả đáng chú ý, tuy nhiên cần thêm nghiên cứu lâm sàng trên người để khẳng định chắc chắn mức độ hiệu quả.

Không. Nghiên cứu chỉ mới thực hiện trên mô hình chuột và không so sánh trực tiếp hà thủ ô với minoxidil hay finasteride. Với các trường hợp rụng tóc, hói đầu do bệnh lý (như rụng tóc nội tiết tố androgen), người dùng nên đi khám và tham khảo ý kiến bác sĩ da liễu để được chẩn đoán và điều trị đúng phác đồ.

Trong nghiên cứu, tóc bắt đầu mọc nhanh nhất ở tuần thứ 2-3, nhưng phải mất khoảng 6 tuần liên tục sử dụng thì vùng da mới được tóc che phủ gần như hoàn toàn (khoảng 90%). Đây là mốc thời gian ghi nhận trên mô hình động vật, thời gian thấy hiệu quả trên người có thể khác và cần kiên trì sử dụng đủ lâu mới đánh giá được.

Trong nghiên cứu, các liều hà thủ ô thử nghiệm (quy đổi theo Dược điển Trung Quốc) không ghi nhận tác dụng phụ trên chuột. Tuy nhiên, hà thủ ô đỏ dạng uống (đặc biệt dạng thô chưa chế biến) từng được báo cáo có liên quan đến một số trường hợp tổn thương gan ở người khi dùng liều cao, kéo dài. Vì vậy nên ưu tiên sản phẩm đã qua chế biến, rõ nguồn gốc, và tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng, đặc biệt nếu dùng đường uống hoặc có bệnh lý gan sẵn có.